SKAŁA GRANITOWA MARMIT

W Karpaczu dwieście metrów poniżej Dzikiego Wodospadu oraz ulicy Strażackiej znajduje się jedna z większych ciekawostek geologicznych Karkonoszy. Otóż w tym miejscu rzeka tworzy naturalną kaskadę o wysokości około 2 m, a u jej podnóża w korycie Łomnicy znajduje się potężny basen eworsyjny utworzony w litym granitowym podłożu o średnicy około 8 metrów i głębokości ponad 2,5 metra. Został on prawdopodobnie wyżłobiony w dnie rzeki przez spadające z progu skalnego wody. Tak uformowane dno rzeki może być pozostałością istniejącego tu niegdyś wodospadu.

Największa niespodzianka czeka jednak na turystów na lewym brzegu Łomnicy, około 0,5 m powyżej lustra wody basenu eworsyjnego.

Znajduje się tam marmit - kociołek eworsyjny lub garniec wirowy, który formą i kształtem przypomina basen eworsyjny. Jest jednak od niego znacznie mniejszy i ma odwrócone proporcje, gdyż jego głębokość jest większa od jego średnicy.

Do dnia dzisiejszego proces powstawania marmitów nie został jednoznacznie wyjaśniony. Garniec wirowy powstaje teoretycznie w wyniku działania wprawionych w ruch wirowy głazów, które obracają się po wpływem wirów wodnych i żłobią dno rzeki, tworząc studzienkę. Zdaniem geomorfologów utworzyła się ona u schyłku epoki lodowej, gdy z topniejących lodowców Wielkiego i Małego Stawu spływały Łomnicą potężne masy wody.

W roku 1892 zorganizowano pierwszą wyprawę badawczą i wówczas z dna marmitu wydobyto ok. 30 kulistych granitowych kamieni, z których największy ważył ok. 25 kg. Najładniejsze trafiły wówczas do muzeów w Jeleniej Górze i Berlinie. Dokładnie sto lat później przeprowadzono kolejne badania, i jak wspomina p. Kusiak, udało się z tego kociołka eworsyjnego wydostać kilkanaście regularnych, kulistych, otoczaków. Po oczyszczeniu marmitu, włożono je ponownie do środka i zalano wodą.

Garniec wirowy na Łomnicy jest największym marmitem w całych Sudetach. Ma regularny kształt studzienki o średnicy 0,73 - 0,86 m, maksymalnej głębokości 2,25 m i objętości ok. 0,8 m3.

Jest ona tym cenniejsza, że znajduje się obecnie ponad wodą i jest dobrze widoczna. W czasie roztopów lub przy wielkich spływach wody marmit jest nadal czynny i może do niej wpaść dosłownie wszystko to, co płynie Łomnicą.

Galeria