Historia i Budowa Obiektów Meteorologicznych na Śnieżce

Był to budynek trzykondygnacyjny o wysokości 5 m i w niezmienionym kształcie przetrwał do roku 1989. Zwieńczeniem jego były 2 tarasy, z czego na górnym umieszczone były wysokiej klasy urządzenia pomiarowe.

Fundamenty i ściany piwnic były wykonane z gnejsów i łupków krystalicznych, a narożniki z granitów. Konstrukcja części naziemnej, to ryglowo zmontowany szkielet drewniany, wypełniony izolacyjną masą korkową, w niektórych fragmentach murem ceglano – wapiennym (typu mur pruski). Całość zewnętrznie była obita podwójną warstwą papy i deskami a następnie łupkami typu tyrolskiego.

Na początku lat 50 – tych ubiegłego stulecia obiekt zaczął wykazywać liczne nieszczelności, zewnętrzne warstwy łusek zaczęły odpadać, a warstwy izolacyjne traciły szczelność. Wtedy to rozpoczęła się długa walka o przedłużenie życia budowli i zarazem starania o pozwolenie na budowę nowego obserwatorium.

W roku 1962 po dokładnych badaniach i ekspertyzach stwierdzono znaczne ubytki w przekroju belek konstrukcji szkieletu oraz inne zniszczenia, które wpłynęły na utratę sztywności budynku. W tym czasie trwały już intensywne przygotowania do budowy nowego obiektu. Jednak w 1963 zdecydowano się na remont generalny obserwatorium. Nie przedłużył on znacznie żywotu budowli, bo już 23 października 1976 roku została ona wyłączona z eksploatacji. Został on przekazany władzom miasta Karpacza , jako obiekt zabytkowy do ewentualnego odtworzenia w mieście i wykorzystania jako muzeum. Został rozebrany i zwieziony na dół w 1989 roku. Do jego rekonstrukcji jednak nie doszło.

 Już w 1949 roku powstał pierwszy projekt budowy nowego obserwatorium. Przygotowania do nowej inwestycji podjęły się wspólnie Państwowy Instytut Hydrologiczno – Meteorologiczny oraz Główny Komitet Kultury Fizycznej. Decyzje zapadły w 1953 roku, jednak dopiero w 1964 roku rozpoczęto prace projektowe. W latach 1956 – 1960 zostały opracowany założenia techniczno – ekonomiczne. Budowa była ogromną inwestycją wymagającą wstępnego przygotowania dróg dojazdowych i przebudowy ich na odcinku od Kościołka Wang na szczyt Śnieżki i zburzenia starego schroniska PTTK, które również było w kiepskim stanie technicznym. . Poza obserwatorium trzeba było również wybudować nowe ujęcie wodne dla obiektów na Śnieżce, które miało pompować wodę do zbiorników na wysokość 200 m (wcześniej w "starym obserwatorium", woda była kupowana po czechosłowackiej stronie w schronisku, gdyż posiadali oni własne ujęcie wodne). W roku 1970 przekazano cała inwestycję wodociągu do eksploatacji. Według założeń wodociąg był projektowany do obsługi polskich i czeskich obiektów na szczycie Śnieżki oraz na równi pod Śnieżką: Domu Śląskiego, górnej Stacji Kolejki Krzesełkowej i schroniska czeskiego Obri Bouda.

Z uwagi na koszty, tuż przed rozpoczęciem budowy z inwestycji wycofał się GKKFiT i z rezygnował z przyszłego użytkowania przez PTTK  części turystycznej.

Pod uwagę były brane dwa plany budowy. Po dwuletnim okresie opiniowania, uzgadniania obu koncepcji wybrano, w 1962 roku, projekt autorstwa doc. Dra Witolda Lipińskiego. Projekt ujmował obiekt w kształcie dysków przy wykorzystaniu konstrukcji stalowej. Założenia projektu mówiły o rozpoczęciu budowy w czerwcu 1967 roku i zakończeniu we wrześniu 1972 roku. Faktycznie było inaczej. Prace trwały od początku lipca 1967 a zakończone zostały w październiku 1974 roku. Przyczyn, które miały wpływ na inny termin ukończenia prac było kilka: braki materiałowe, drobne zmiany w projekcie, ciężkie warunki meteorologiczne. Nie można zapomnieć o tym, że wszystkie prace mogły być wykonywane tylko w okresie od czerwca do września/października.

Oddany do użytku obiekt składający się z trzech brył w formie dysków ma łączną kubaturę 5664 m3 w tym zbiornik wodny, pomieszczenie na odpadki i stacja transformatorowa. . Poza głównym obiektem wybudowano oddzielnie magazyn paliw, osadnik gnilny i budynek zaplecza socjalnego, który z uwagi na zastrzeżenia KPN – u nie został przyjęty do eksploatacji i z biegiem lat uległ dewastacji i rozebraniu.

Protokół przekazania – odbioru wykazywał tak liczne usterki, iż w warunkach wysokogórskich obiekt właściwie nie nadawał się na użytkowanie. Usunięcie wykazanych usterek i tych, które dostrzeżono w późniejszym okresie trwało 2 lata i 23 października 1976 roku Obserwatorium rozpoczęło swoją działalność w nowym obiekcie.

Jednak już w pierwszych latach eksploatacji budynek zaczął tracić szczelność, a przez taras pomiarowy, który był wykonany w formie wanny ołowianej z kilkoma warstwami dodatkowej izolacji zaczęły przedostawać się do środka setki litrów wody. Jak się okazało, przepusty odwadniające na skutek ciągłego zamarzania i odmarzania, zostały całkowicie zniszczone. Problem ten wyeliminowano tworząc przepusty zewnętrzne w barierce osłonowej. Stwierdzono też bardzo szybką utratę szczelności ścian i pokryć dachowych. Blacha aluminiowa o grubości 1 mm układana na specjalnym podłożu z taśm aluminiowych i warstw gumy dla zapewnienia dylatacji, która, wg założeń projektu, miała służyć 80 – 100 lat, już po 8 latach zauważalne były wybrzuszenia, które były wynikiem gwałtownym zmian temperatur. Zdeformowane arkusze blachy zaczęły wykazywać ubytki z licznymi prześwitami. Zjawisko to z roku na rok gwałtownie narastało i wymiana oraz naprawa tego mijała się z celem. Dlatego też zapadła decyzja o przeprowadzeniu remontu zabezpieczającego polegającego na pokryciu dachu welonem z waty szklanej klejonej specjalną odmianą askowilu. Zamierzony cel osiągnięto. Dach został uszczelniony. Niestety zabieg ten przeprowadzono zbyt późno, gdyż elementy drewniane konstrukcji dachowej zostały już opanowane przez grzyba. Ściany osłonowe wykonane z blachy, warstwy papy, desek, izolowane cieplnie watą mineralną, na skutek panujących warunków klimatycznych na Śnieżce, utraciły swą szczelność. Po zebraniu opinii ekspertów i specjalistów postanowiono podjąć się remontu. Zaplanowany był na lata 1986 – 1988. Z powodu różnych trudności przeciągnął się do roku 1990. W tym czasie wymieniono całą konstrukcję drewnianą we wszystkich trzech spodkach, wymieniono całą izolację termiczną ścian i wełnę mineralną zastąpiono pianką poliuretanową wytwarzaną bezpośrednio w przestrzeniach międzyosłonowych. Nowe pokrycie dachowe zostało wykonane z blachy miedzianej o grubości 0,8 mm. Konieczna była zmiana wentylacji przestrzeni międzydachowych na mechaniczną. Wszystkie te prace pozwoliły na zmianę sposobu ogrzewania z olejowego na elektryczne. Była ona też konieczna z uwagi na zagrożenie ekologiczne, związane z możliwością wycieku oleju opałowego gromadzonego na okres zimowy. Dodatkowo produkty spalania ropy zakłócały niektóre pomiary. Wyeliminowało to też konieczność ciężkich transportów na Śnieżkę, co również było konieczne ze względu na pogarszający się stan drogi.

Wszystkie te modernizacje i remonty i tak do końca nie rozwiązały problemów związanych ze szczelnością budynku. Surowe warunki klimatyczne panujące na Śnieżce, bardzo silne wiatry,  zawsze będą negatywnie wpływać na trwałość, szczelność budowli. Miejmy nadzieję, że mimo tego jeszcze nie jedno pokolenie będzie mogło oglądać futurystyczną budowlę, która na stałe wpisała się w krajobraz.